Jakie instytucje życia społecznego są istotne w swej
odmienności dla cywilizacji?
Dla Cywilizacji Polskiej najbardziej charakterystyczne to:
-
rodzina z równorzędną, acz pozostającą w cieniu, rolą kobiety,
co kompensowane jest szacunkiem i atencją w kontaktach bezpośrednich. Na tym
tle rozwinął się w Polsce Kult Maryjny
specyficzny w swej formie pobożności. Prawa kobiet w Polsce były równe z
mężczyznami, ale odrębne co do spełnianych obowiązków.
-
Prawa stanowione były przez elity (szlachtę) na zasadzie
konsensusu, a ich przestrzeganie było kwestią honoru. Obowiązkiem elit było
zarówno własne stosowanie tych praw, jak i na przestrzeganiu ich stosowania
przez innych.
-
Wolna Elekcja; Rzeczpospolita to sprawa wspólna obywateli,
gdzie król nie jest władcą a Pierwszym Obywatelem reprezentującym Jej Majestat.
Wzór do naśladowania ale i Strażnik Praw
oraz organizator życia społecznego.
-
Kościół, wspólnota religijna – to nauczyciel i interpretator
prawa w jego zgodności z Prawami Miłości wynikającymi z nauki Chrystusa.
Zwracam szczególną uwagę na specyficzną dla Polski rolę
rodziny i roli w niej kobiety. Bo to w domu, ”z mlekiem matki” wynosi się podstawowe życiowe
wartości.
Polska idea cywilizacyjna opiera się na zasadzie współżycia
ludzi równych. Równych w prawach i odpowiedzialności, ale z podziałem obowiązków.
Te zasady współgrają z doktryną chrześcijańską. I na tych
zasadach opiera się funkcjonowanie rodziny.
Równość w prawach nie oznacza równych obowiązków; podział
obowiązków – wynikający z płci, ale i cech osobowych, pozwala na czasowe
funkcjonowanie nawet w przypadku konfliktu między stronami pod warunkiem, że
uznaje się nadrzędność celu związku jakim jest wychowanie potomstwa.
Podział obowiązków z
zaznaczonymi działami funkcjonowania – daje też poczucie odrębności i
niezależności w podejmowaniu decyzji.
Ograniczanie roli kobiet w życiu publicznym nie wynikało z
ograniczania praw, a raczej z troski i ochrony przed nadmiernie uciążliwymi
dziedzinami życia publicznego – to także z uwagi na troskę o prawidłowe
wychowanie potomstwa.
Warto zwrócić uwagę na społeczny aspekt ekonomiczny tego
rozwiązania; wychowanie w rodzinie jest najtańszym sposobem kształtowania
potomstwa – zarówno pod względem materialnym, jak i społecznym. Wszak
„pierwszym lekarzem” jest matka na
bieżąco kontrolująca stan zdrowia dzieci, jest też pierwszą opiekunką i
nauczycielką. Jak wyliczyć wartość nocnych czuwań nad dzieckiem?
Ekonomiczna „wyższość” rodziny objawia się też przy szacowaniu kosztów opieki nad starszym
– odchodzącym pokoleniem.
O opiece zdrowotnej – już wspominałem; pomoc zewnętrzna,
jeśli potrzebna, jest organizowana dopiero po wstępnej diagnozie rodzinnej.
Inne instytucje życia publicznego
O tych instytucjach chcę tylko wspomnieć wskazując, że
pełniły istotne role w utrzymaniu ładu:
-
mir domowy. To zasada, że w sprawy rodziny i na terenie
rodzinnym nie obowiązuje prawo publiczne. W domu obowiązują prawa gospodarza.
-
Przejawem zewnętrznym miru domowego była specyfika
budownictwa; dwory były „otwarte” – nie miały charakteru obronnego (poza
rejonami pogranicznymi), co obrazowało otwartość i publicznie dostępne dla
sprawdzenia formy działalności i zasady współżycia.
-
Infamia i banicja – to wskazanie, że nie ma miejsca w
społeczeństwie dla tych, którzy nie przestrzegają praw Rzeczpospolitej.
-
Kulig – nieco zapomniana instytucja – obecnie traktowana
folklorystycznie. Kiedyś ważna, bo pozwalała na kontrolę sąsiedzką zasad
współżycia dokonywaną na miejscu, w trakcie sąsiedzkich odwiedzin.
-
Wigilia Bożego Narodzenia. To zwyczaj dostosowany do
chrześcijaństwa, a wskazujący, że Słowianie kierowali się dostrzeganiem
„bliźniego” w całym otaczającym świecie. Do Wieczerzy mogli zasiąść wspólnie
wrogowie, a dzielenie się opłatkiem (wcześniej – pozostałościami z
Wieczerzy), tyczyło nie tylko ludzi,
ale i zwierząt (w Wigilię zwierzęta mówią ludzkim głosem). Więcej – to także
traktowanie drzew, a nawet uprawianej roli jako elementu współistnienia.
Zakończenie – nowy początek
To dosyć pobieżne potraktowanie opisu Polskiej Idei
Cywilizacyjnej. Zwłaszcza, że należałoby zaznaczyć, że sporo elementów jest
wspólnych całej słowiańszczyźnie.
Mam jednak nadzieję, że nawet te przedstawione tu cechy są
wystarczające do zastanowienia, czy należy przywrócić budowę tej cywilizacji w
dostosowaniu do zaistniałych okoliczności.
Widać bowiem, że istniejące idee cywilizacyjne wyczerpały
swe możliwości rozwojowe. Wchodzimy w stan zapaści wywołanej synkretyzmem.
Porządek Niezgodności – nie jest w stanie sprostać
pojawiającym się wyzwaniom, a narastający kryzys jest tego ilustracją.
Idea budowy Cywilizacji Polskiej opartej na Porządku
Zgodności jest odpowiedzią na zagrożenie destrukcji organizacji życia
społecznego. Trzeba to przygotować, jako alternatywną drogę rozwojową.
Drogi odbudowy
Ale o tym – już w następnej notce.
CDN | 
